Bia khắc tên tiến sĩ ở văn miếu (hà nội) bắt đầu được thực hiện dưới triều đại nào?

     
This entry was posted on tháng Mười 18, 2017, in kế hoạch sử Việt Nam & tagged bia tiến sĩ, hà nội, quốc tử giám, Tôn Thất Thọ. Bookmark the permalink.Bình luận về bài viết này
*

Bia tiến sĩ tại Văn Miếu- quốc tử giám Hà Nội.

Bạn đang xem: Bia khắc tên tiến sĩ ở văn miếu (hà nội) bắt đầu được thực hiện dưới triều đại nào?


Tôn Thất Thọ

vào cuốn Các triều đại Việt Nam vày Quách Cư cùng Đổ Đức Hùng soạn đã chép:

“ chính dưới triều vua ( Lê) Thái Tông, vào thời điểm năm Thiệu Bình máy 5, tổ chức triển khai thi hương ở các đạo cùng năm sau tổ chức thi Hội tại gớm đô. Từ đó khởi đầu ra lệ cứ cha năm một lần thi làm lệ thường. Cũng bao gồm dưới thời vua này, vào năm Nhâm tuất ( 1442 ) bắt đầu ra lệnh dựng bia ghi tên các Tiến sĩ.” ( sđd, tr 176).

Thực ra, không hẳn như vậy !

Ở nước ta, bia đề tên ts chỉ bắt đầu được tiến hành từ năm Hồng Đức máy 15 ( 1484 ) bên dưới thời vua Lê Thánh Tông. Cố gắng Lê Quý Đôn đã chép trong Kiến Văn tè Lục như sau:

“ nước nhà có bia ts là ban đầu tự năm Hồng Đức lắp thêm 15. Lúc ấy vua sai quan cỗ Công đục đá, quan liêu văn thần soạn bài xích ký, ở trong viên Trung thư viết chữ truyện, chừng là rộp theo lối bên Minh. Duy có khác là tên gọi quan biên soạn văn được xung khắc ở sau bài bác văn bia.

Hồi ấy, triều đình cho lập bia Tiến sĩ các khoa ở triều trước, nhưng hiện nay chỉ còn 11 bia thôi .

phiên bản triều mới trung hưng, nội địa còn sẽ thời kỳ các việc, bắt buộc triều đình còn chưa kịp tính tới sự việc dựng bia.

 

Đến khoa Bính thân ( 1656), niên hiệu Thịnh Đức new sai tróc nã lập bia Tiến sĩ những chế khoa trước. Còn mấy khoa về sau, lại ko được lập bia. 

 Đến năm Vĩnh Thịnh sản phẩm 13 ( 1717), vua sai truy lập bia toàn bộ 11 khoa trong thời hạn nào mà những viên ts còn hiện tại diện, thì giá thành tổn do các viên dó trường đoản cú biện. Có 5 khoa không còn hiện diện những viên Tiến sĩ, thì mức giá tổn do công quỹ đài thọ. Bia nào cũng sai văn thần soạn văn

phần lớn khoa về sau, dựng bia thì các viên tiến sỹ trúng tuyển đó tự liệu công tác, rồi xin văn bia làm việc triều đình. Khắc cả tên quan lại soạn văn ở dưới bia.” ( kiến Văn tè Lục, sđd, , tr 150 ).


Bia tiến sĩ năm Nhâm Tuất 1442.


Như cố kỉnh ta thấy rằng, năm 1442, bên dưới thời Lê Thái Tông, khoa thi Tiến sĩ chính thức ở trong nhà Lê Sơ được tổ chức. Mặc dù vậy, yêu cầu đến năm Hồng Đức (Lê Thánh Tông) máy 15 (1484), việc xây dựng bia mới được thực hiện, năm này, triều đình thực hiện việc lập bia đá ghi danh các Tiến sĩ vẫn đổ kể từ khoa thi năm Nhâm Tuất ( 1442 ) thời Lê Thái Tông, trường đoản cú đó sau đây trở thành lệ.

Xem thêm: Không Có Giấy Tờ Chứng Minh Tài Chính Du Lịch Mỹ ? Điều Kiện Xin Visa Du Lịch Mỹ

đơn vị Lê trải qua bên trên 300 năm, với trên 100 khoa thi, chỉ có 24 năm là dựng 1 bia, còn hồ hết là dựng từ 2 bia trở lên. Hiện giờ tại Văn Miếu – quốc tử giám còn giữ lại 82 tấm bia khắc tên những người đỗ Tiến sĩ của 82 khoa thi, từ khoa năm 1442 dưới thời Lê Thái Tông đến khoa năm 1779 dưới thời Lê Hiển Tông. Số Tiến sĩ được xung khắc trên 82 tấm bia đó là 1306 người. Như đã nói nghỉ ngơi trên, số bia này được dựng trong nhiều đợt với số lượng nhiều là vào thời điểm năm 1484 (10 bia), 1653 (25 bia), 1717 (21 bia), sót lại rải rác trong tương đối nhiều năm. Số bia hiện còn so với số khoa thi không không thiếu (82 bia/124 khoa thi). Bia đầu tiên khắc tên những người dân đỗ tiến sĩ khoa thi năm 1442 vì Đông các Đại học sĩ Thân Nhân Trung (tiến sĩ khoa Kỷ Sửu 1469), người trong tương lai được vua Lê Thánh Tông phong có tác dụng Tao Đàn Phó nguyên suý soạn.

Trải qua bao cơn binh lửa, đồ đổi sao dời, những tấm ngày này chữ đang mờ không sao đọc nổi, nhiều tấm bia nọ đính thêm vào rùa kia, nhiều tấm nứt vỡ nên gắn chắp lại. Thàng 4 năm 1976 Viện Khảo cổ phối hợp với phòng Bảo tồn kho lưu trữ bảo tàng sở văn hóa Thông Tin thủ đô hà nội đã khai quật được thêm một bé rùa đá để bia chìm sâu bên dưới lòng hồ cạnh Khuê Văn Các. Thân bia không thấy, tuy nhiên con rùa nhằm bia sẽ nâng con số bia Tiến sĩ lên tới 83.

Lần tu sửa nhà bia cuối cùng vào năm từ bỏ Đức sản phẩm công nghệ 16 ( 1863 ). Hồi ấy cha Chánh tp hà nội là Lê Hữu Thanh cùng với thự Hậu quân Đô thống, Tổng đốc Hà Ninh là Tôn Thất Hân với án sát tp hà nội là Đặng Tá thủ xướng việc thu thập các bia tản mác dựng vào mặt hàng lối như ngày nay, rồi làm cho hai bên bia, mỗi đơn vị 11 gian để bít mưa nắng cho các di vật quý giá này. Rồi ít lâu sau 2 bên bia cũng không thể nữa.

Tôi đã nhiều lần khoác áo cộc, quần đùi, đi giầy tây, ghệt, xung phong lội vào 2 vườn bia để khảo cứu vớt hai điểm trên này, nhưng mỗi khi thấy cỏ cao hơn nữa thước ( hoặc cao hơn nữa đầu ) thì rụt chân lại, sử dụng dằng nấn ná cho tới bây giờ…” ( QTG và TTV, sđd, tr 8).

Sau ngày miền bắc giải phóng 1954, ban ngành văn hóa hà nội thủ đô đã liên tục từng cách tu sửa và bảo đảm khu di tích Văn Miếu. Bây giờ 2 vườn cửa bia đã thật sạch phong quang…

Văn bia tiến sĩ đã cung ứng những bốn liệu cực hiếm cho lịch sử dân tộc văn hóa nước nhà. Không thể không tìm kiếm đến những tư liệu cội trên đá này ví như muốn tìm hiểu nghệ thuật đụng khắc, nghệ thuật và thẩm mỹ viết chữ và lịch sử khoa cử bên dưới triều Lê. Về nội dung cũng phản ánh được một số điểm lưu ý về toàn cảnh xã hội của khoa thi, giải pháp chấm bài thi, tín đồ chấm, cách ra mắt tên họ người đỗ, thường cần yếu tìm thấy trong số sách Đăng Khoa Lục. Hơn nữa, những người được giao nhiệm vụ soạn thảo xuất xắc nhuận nhan sắc văn bia đều là số đông nhân vật lừng danh đương thời như tân nhân Trung, Vũ Duệ, Dương Trí Trạch, Bùi Sĩ Tiêm, Nguyễn quý Đức, Nguyễn Công Thể, Lê Quý Đôn…

Với phần lớn lời chải chuốt, nghiêm trang, nhiều bài bác văn bia nói tới những gương sáng và cả phần đa gương xấu của các trí thức thời phong kiến đã được lịch sử hào hùng ghi lại, hoặc biểu dương, hoặc lên án, để khuyến miễn, răn đe những sĩ tử đương thời, mặc dù đỗ rồi hay không đỗ, lúc nào cũng phải cố gắng học tập, tu dưỡng nhằm mục đích đền ơn trên và mang lại an vui hạnh phúc cho dân chúng. Ở một chừng mực nhất định, văn bia có công dụng giáo dục tinh thần, đóng góp thêm phần vào việc đào tạo và giảng dạy một thế hệ sĩ phu sinh hoạt thời đại cũ, biết trọng khí tiết, không tắt hơi phục trước uy vũ, không sa đọa bởi lợi danh.

nói đến 82 tấm bia còn lưu danh các vị ts ở văn miếu quốc tử giám – văn miếu quốc tử giám Hà Nội, nhường nhịn như ai ai cũng biết các câu chữ tha thiết, trọng thị mà thay Thân Nhân Trung đang viết trong tấm bia khoa thi Nhâm Tuất năm 1442:

“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì nước bạo phổi và vươn cao; nguyên khí suy thì nước yếu mà xuống thấp. Do thế, các bậc thánh đế minh vương không có bất kì ai không rước việc xây dựng người tài, kén lựa chọn kẻ sĩ, bồi đắp nguyên khí là vấn đề đầu tiên. Kẻ sĩ đối với đất nước đặc trưng là thế nên quý trọng kẻ sĩ đo đắn thế làm sao là cùng”.

Cũng bên trên tấm bia này, tại 1 đoạn khác cầm cố đã viết:

 “Hãy mang tên họ những người đỗ khoa thi này mà điểm lại. Người đem văn học, chính vì sự tô điểm cho cảnh trị bình, được giang sơn tin dùng suốt mấy chục năm cũng nhiều. Nhưng mà gián hoặc cũng có thể có kẻ bởi nhận hối hận lộ mà hư hỏng, hoặc sa ngã vào hàng bọn gian ác, chắc rằng vì đời họ không được nhìn thấy tấm bia này (bia dựng sau khoa thi 42 năm-1484-NV). Ví demo đương thời được mắt thấy thì lòng thiện tất tràn đầy, ý ác tất ngăn ngừa đâu còn dám nảy sinh như vậy được? coi thế vấn đề dựng bia này công dụng biết bao, kẻ ác lấy đó có tác dụng răn, bạn thiện theo đấy mà gắng, dẫn việc dĩ vãng, chỉ lối tương lai, vừa nhằm rèn luyện danh tiết mang đến sĩ phu, vừa để củng thay mệnh mạch đến đất nước. Ai kia xem bia yêu cầu hiểu ý sâu này !”. 

bên trên bia ghi danh tiến sĩ khoa Quý mùi (1463) bởi Hàn Lâm Viện thị giảng Đào Cử soạn, tất cả lời răn:

Kẻ sĩ may được khắc tên trên bia đá này tất phải sao cho “ danh” xứng với “thực”, sửa đức hạnh. ( .. ) ngõ hầu trên không phụ ý tốt của triều đình ban khen, dưới không phụ chí cả phò vua góp dân, nhằm tiếng khen mãi mãi… khiến cho người đời sau coi bia đá này chỉ tên nhưng nói: người này tận trung với nước, người này để ơn đến dân, bạn này đạo nghĩa tức thì thẳng, bạn này duy trì đức lập công. Thiệt vinh hạnh. Còn nếu không người ta đã trông vào mà lại nói: Đồ gian tà, tuồng phụ bạc, quân nhát nhát. Công luận còn cụ thể há lại không bình an được ư?!”.

Xem thêm: Cách Làm Vú Heo Nướng Chao Giòn Ngon, Hấp Dẫn, Cách Làm Vú Heo Nướng Chao Ngon Tuyệt Đỉnh

toàn bộ những tấm bia đều sở hữu những lời răn đe như thế :

“Nếu chỉ mượn giờ đỗ đạt để ước no ấm, lấy tuyến đường ấy có tác dụng lối tắt nhằm ra làm quan, thì đời sau vẫn gọi là người tiểu dương thế tà, thành ra bẩn thỉu nhuốc mang lại khoa mục” (Bia tiến sỹ khoa Đinh Sửu 1577).

Bia tiến sĩ Văn Miếu Quốc Tử Giám là một trong di sản văn hoá quan trọng đặc biệt quý giá, có giá trị trên các phương diện. Đó là vết ấn của 1 phần tinh hoa trí tuệ và truyền thống lịch sử hiếu học tập Việt Nam, là tấm gương muôn thuở về lòng tin khổ luyện thành tài của khá nhiều thế hệ học trò; đồng thời như là những thông điệp của fan xưa mong mỏi để lại đến hậu thế…